Co to jest sodium laureth sulfate i jaki jest jego wpływ na skórę

Co to jest sodium laureth sulfate? To anionowy surfaktant, który myje i pieni się, a przy tym podrażnia skórę słabiej niż SLS. Znajdziesz go w szamponach, żelach i płynach do mycia twarzy. Na etykiecie widnieje jako SLES albo sodium laureth-2 sulfate. Stężenie w gotowym produkcie rzadko przekracza 15%.

Co to jest sodium laureth sulfate i jak rozpoznać go w składzie

Nazwa rozkłada się na trzy człony. „Sodium” to sól sodowa. „Laureth” mówi o alkoholu laurylowym, który przeszedł etoksylację, czyli reakcję z tlenkiem etylenu. „Sulfate” oznacza grupę siarczanową, a ta odpowiada za ładunek ujemny i zdolność cząsteczki do chwytania tłuszczu.

Na etykiecie szukaj zapisów: Sodium Laureth Sulfate, Sodium Laureth-2 Sulfate, Sodium Laureth-3 Sulfate, czasem Sodium C12-14 Pareth Sulfate. Liczba po „laureth” to średnia liczba grup tlenku etylenu przypadających na cząsteczkę. Im wyższa, tym większa i cięższa jest cała molekuła, tym słabiej wnika w naskórek i tym łagodniej się zachowuje. W praktyce najczęściej trafisz na laureth-1 i laureth-2.

Składniki w INCI wymienia się w kolejności malejącego stężenia. SLES na pierwszym albo drugim miejscu oznacza produkt o mocnym działaniu myjącym. Jeśli stoi gdzieś w połowie listy, jego udział jest już mały i pełni funkcję pomocniczą, na przykład poprawia pienienie albo zagęszcza formułę.

Często towarzyszą mu inne składniki. Cocamidopropyl betaine łagodzi drażnienie i zagęszcza pianę. Sodium chloride podnosi lepkość. Gliceryna i pantenol wiążą wodę. Kokamid DEA poprawia pienienie, ale w ostatnich latach producenci wycofują go z receptur ze względu na możliwość tworzenia nitrozoamin.

Czym SLES różni się od SLS

Te dwie nazwy myli prawie każdy i nie bez powodu. Sodium lauryl sulfate, czyli SLS, to alkohol laurylowy z jedną grupą siarczanową. Sodium laureth sulfate to ten sam alkohol, ale z dołączonym łańcuchem etoksylowym. Ta różnica zmienia właściwości cząsteczki w sposób, który czujesz na skórze.

Większa cząsteczka SLES tworzy większe micele. Micele to kuliste skupiska, w których surfaktant transportuje tłuszcz do wody. Duże micele nie wnikają tak łatwo w przestrzenie między korneocytami, więc SLES denaturuje białka naskórka słabiej niż SLS. Badania na rekonstruowanym naskórku, prowadzone metodą OECD 439, pokazują niższą cytotoksyczność SLES przy tych samych stężeniach.

W praktyce SLS wciąż króluje w pastach do zębów, gdzie ma ostrzejsze działanie i dlatego dodaje się do niego substancje gorzkie, żeby odstraszyć dzieci, które połknęłyby tubkę. SLES trafia do szamponów, żeli pod prysznic i płynów do mycia twarzy. Jest tańszy od łagodnych zamienników, dobrze się pieni i łatwo zagęszcza. Te trzy cechy tłumaczą, dlaczego tak trudno go uniknąć w drogerii.

Jak powstaje sodium laureth sulfate i skąd biorą się kontrowersje

1. Alkohol laurylowy reaguje z tlenkiem etylenu w obecności katalizatora. Powstaje laureth, czyli alkohol etoksylowany.
2. Drugi etap to sulfatyzacja, najczęściej trójtlenkiem siarki albo kwasem chlorosulfonowym.
3. Trzeci to neutralizacja wodorotlenkiem sodu.
4. Na końcu otrzymujesz sól sodową estru siarczanowego, czyli SLES.

Sam alkohol laurylowy może pochodzić z oleju kokosowego i palmowego albo z frakcji naftowej. Producenci często łączą oba źródła, bo kosztuje to mniej. Dlatego napis „na bazie kokosa” na opakowaniu bywa prawdziwy tylko w części.

Najgłośniejsza kontrowersja dotyczy 1,4-dioksanu. To związek, który może powstać jako zanieczyszczenie podczas etoksylacji. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem klasyfikuje go jako substancję prawdopodobnie rakotwórczą dla człowieka. W gotowym kosmetyku występuje w ilościach liczonych w częściach na milion, a producenci usuwają go przez odgazowanie próżniowe. Unia Europejska nie dopuszcza 1,4-dioksanu jako składnika kosmetyku i pilnuje jego pozostałości w surowcach.

Druga kontrowersja to zarzut, że SLES „zatyka pory i powoduje trądzik”. Nie ma dowodów na jego komedogenność, czyli zdolność do zatykania ujść gruczołów łojowych. Problem leży gdzie indziej i opisuję go niżej.

Trzecia sprawa to historia testów na zwierzętach, które prowadzono przy ocenie drażnienia. Dziś standardem są modele tkankowe hodowane w laboratorium, ale zapis w starych publikacjach wciąż krąży po internecie.

Czy SLES podrażnia skórę i uczula

Podrażnienie to główne zastrzeżenie, i tu akurat dane są spójne. SLES wiąże się z keratyną, usuwa lipidy międzykomórkowe, czyli ceramidy, cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe, i podnosi pH powierzchni skóry. Zdrowy płaszcz wodno-lipidowy ma odczyn kwaśny, w okolicach 4,7-5,5. Surfactant anionowy potrafi go przesunąć w stronę zasadową i bariera traci szczelność.

Skutki widzisz i czujesz: ściągnięcie zaraz po umyciu, pieczenie, suchość, czasem złuszczanie i rumień. Nasilenie zależy od trzech rzeczy. Od stężenia surfaktantu. Od czasu kontaktu z wodą. Od stanu twojej bariery skórnej.

Mycie twarzy przez 30 sekund to zupełnie inna sytuacja niż wielogodzinny kontakt z żelem pod prysznicem.

Alergia kontaktowa na SLES występuje rzadko. Dużo częściej uczulają dodatki: kompozycje zapachowe, konserwanty, a z surfaktantów kokamidopropyl betaine. Jeśli więc po produkcie z SLES swędzi cię skóra, nie zakładaj od razu, że winny jest ten jeden składnik.

Mocniej reagują osoby z suchą i atopową skórą, z uszkodzoną barierą, z cerą wrażliwą i naczyniową, dzieci oraz wszyscy, którzy myją ręce kilkanaście razy dziennie.

Dla kogo SLES jest złym wyborem

Cera trądzikowa zasługuje na osobny akapit, bo tu logika bywa odwrotna do intuicji. SLES nie zatyka porów. Ale przesusza naskórek i rozchwiewa barierę. Skóra odpowiada zwiększoną produkcją sebum, a stany zapalne mają lepsze podłoże. Do tego dochodzi gorsza tolerancja retinoidów, kwasu azelainowego i innych aktywnych, które chcesz wprowadzić. Mocny detergent utrudnia ci całą resztę pielęgnacji.

Cera naczyniowa reaguje rumieniem i uczuciem gorąca. Silny surfaktant pogłębia rozszerzenie naczyń i sprzyja powstawaniu teleangiektazji. Jeśli masz skłonność do pękających naczynek, mycie agresywnym żelem to praca przeciwko sobie.

Cera wrażliwa i reaktywna sygnalizuje problem szybko: piecze, szczypie, czerwienieje. Tu SLES w wysokim stężeniu prawie zawsze odpada.

Cera tłusta, mieszana, bez skłonności do reakcji, radzi sobie z SLES bez dramatu. Stężenie do około 10% i krótki kontakt to warunki, w których większość osób nie zauważy różnicy.

Skóra głowy też zasługuje na uwagę. Przy łupieżu, świądzie i skłonności do przetłuszczania się, częste mycie mocnym szamponem z SLES może nakręcać błędne koło: podrażnienie, odruchowe przetłuszczanie, znowu mycie.

Jak czytać skład, żeby ocenić, czy dany produkt ci zaszkodzi

Zacznij od pozycji. SLES w pierwszej trójce to mocna formuła. Na piątym miejscu i dalej jego rola jest marginalna.

Sprawdź towarzystwo. Jeśli obok stoją cocamidopropyl betaine, glukozydy, gliceryna albo pantenol, drażnienie będzie niższe. Jeśli obok stoją SLS, mydło sodowe w postaci sodium tallowate lub sodium palmate albo inne siarczany, zestaw robi się ostry.

Zobacz, czy producent podaje pH. Dla twarzy sensowny zakres to 4,5-5,5. Produkt o pH 7 z SLES podrażni mocniej niż ten sam surfaktant w pH 5.

Uważaj na napis „bez SLS”. To nie to samo co „bez SLES”. Ten pierwszy komunikat dotyczy sodium lauryl sulfate, a w składzie może spokojnie siedzieć jego etoksylowany kuzyn. Na Allegro i OLX zdjęcia etykiet są często kilka lat starsze niż aktualna receptura, bo sprzedawcy wrzucają fotografie z pierwszego opakowania. Zanim klikniesz „kup”, zerknij na datę i sprawdź skład na stronie producenta.

Zanim wyrzucisz kosmetyk, zrób test. Nałóż produkt na mały fragment skóry za uchem albo na zgięciu łokcia i używaj go tam przez 3-5 dni. Pieczenie, świąd i zaczerwienienie to jasna odpowiedź.

Czym zastąpić SLES, jeśli skóra się buntuje

Łagodniejszych surfaktantów jest dziś sporo i wcale nie trzeba szukać w aptece.

• Sodium cocoyl isethionate i sodium lauroyl methyl isethionate dają gęstą, kremową pianę i mają dobrą tolerancję.
• Sodium cocoyl glycinate i sodium cocoyl glutamate myją delikatnie, choć pienią się skromniej.
• Coco-glucoside, decyl glucoside i lauryl glucoside to surfaktanty niejonowe, które nie mają ładunku, więc nie wchodzą w reakcje z białkami naskórka tak chętnie jak siarczany.
• Sodium cocoamphoacetate jest amfoteryczny i świetnie sprawdza się w połączeniach.

Każdy z nich ma wady. Glukozydy zostawiają na skórze lekki film i mają wyższe pH, więc formuła wymaga korekty kwasem. Isethionaty kosztują więcej, dlatego producent rzadko stawia na nie w produkcie z dolnej półki cenowej. Betaina sama nie umyje, bo jest zbyt łagodna, i zwykle pełni rolę wspierającą.

Pamiętaj o jednej rzeczy: nawet najłagodniejszy surfaktant w stężeniu 20% i przy długim kontakcie podrażni skórę. Rodzaj składnika ma znaczenie, ale stężenie, pH i czas kontaktu ważą tyle samo.

Najczęstsze pytania

Czy sodium laureth sulfate jest rakotwórczy?

Nie ma dowodów, żeby sam SLES powodował nowotwory. Kontrowersja dotyczy 1,4-dioksanu, który może powstać podczas produkcji jako zanieczyszczenie. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem uznaje go za substancję prawdopodobnie rakotwórczą dla człowieka. W gotowych kosmetykach jego zawartość jest jednak śladowa, a Unia Europejska kontroluje poziom pozostałości w surowcach. Produkty dopuszczone do sprzedaży w Europie przechodzą ocenę bezpieczeństwa.

Czym się różni SLS od SLES?

SLS to sodium lauryl sulfate, czyli alkohol laurylowy z grupą siarczanową i bez etoksylacji. SLES to ten sam alkohol, do którego dołączono łańcuch tlenku etylenu. Dzięki temu cząsteczka jest większa, słabiej przenika w naskórek i mniej denaturuje białka. SLES drażni więc słabiej niż SLS, choć oba należą do tej samej grupy anionowych siarczanów.

Czy kosmetyki z SLES są bezpieczne?

Tak, jeśli używasz ich zgodnie z przeznaczeniem. SLES w stężeniu do kilkunastu procent, w produkcie spłukiwanym z wody, jest bezpieczny dla większości osób. Problem pojawia się przy skórze suchej, wrażliwej, naczyniowej i atopowej, gdzie nawet łagodny detergent może pogłębić uszkodzenie bariery. Kluczowe jest stężenie, pH i czas kontaktu z wodą, a nie sama obecność składnika w INCI.

Czy sodium laureth sulfate wysusza skórę?

Tak, może wysuszać, i to jest jego główny zarzut. Surfaktant anionowy usuwa z powierzchni skóry lipidy międzykomórkowe i podnosi jej pH. Bariera traci szczelność, woda ucieka szybciej, pojawia się ściągnięcie i pieczenie. Nasilenie zależy od stężenia i od tego, jak długo produkt zostaje na skórze. Krótkie mycie twarzy szkodzi znacznie mniej niż długi kontakt w trakcie kąpieli.

Czy produkty z SLES mogą być wegańskie?

Mogą, ale nie muszą. Alkohol laurylowy, z którego powstaje SLES, uzyskuje się z oleju kokosowego i palmowego albo z frakcji naftowej. Surowiec roślinny sam w sobie jest wegański, natomiast nie każdy SLES na rynku pochodzi w całości z roślin. Certyfikat wegański na opakowaniu rozstrzyga sprawę, bo obejmuje cały łańcuch dostaw, a nie tylko jeden składnik.

Jak sprawdzić, ile SLES jest w kosmetyku?

Dokładnego stężenia nie znajdziesz na etykiecie, bo przepisy tego nie wymagają. Możesz je jednak oszacować po pozycji w INCI. Składniki wymienia się w kolejności malejącego udziału, więc SLES na pierwszym albo drugim miejscu oznacza wysokie stężenie. Im dalej na liście, tym mniejszy udział. Pomocna jest też konsystencja i pienistość produktu.